बजारमा चलनचल्तीको मुद्रा ९ खर्ब नजिक
दसैँको चहलपहलसँगै नेपाली बजारमा नगदको प्रवाह उल्लेख्य रूपमा बढेको छ । चाडपर्वको खर्च, लामो सार्वजनिक बिदा र बाढीपहिरोपछि बढेको नगद आवश्यकताका कारण चलनचल्तीमा रहेको मुद्रा ९ खर्ब रुपैयाँको हाराहारीमा पुगेको छ । दसैँको अवधिमा मात्रै बजारमा करिब १ खर्ब रुपैयाँ थप नगद प्रवाह भएको अनुमान छ । नेपाल राष्ट्र बैंकको मौद्रिक व्यवस्थापनसम्बन्धी तथ्यांकअनुसार असोज १ गतेसम्म कुल चलनचल्तीको मुद्रा ८ खर्ब ४ अर्ब रुपैयाँ थियो । पछिल्लो अनुमानअनुसार यो रकम बढेर करिब ९ खर्ब रुपैयाँको नजिक पुगेको छ । बैंक तथा वित्तीय संस्था र राष्ट्र बैंकका विभिन्न कार्यालयमा रहेको नगद घटाएर गणना गरिने खुद चलनचल्तीको मुद्रा पनि असोज १ गतेको ७ खर्ब ९७ अर्ब रुपैयाँबाट बढेर करिब ८ खर्ब ९५ देखि ९६ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ ।
यसअनुसार दसैँको अवधिमा मात्रै बजारमा करिब ९७ देखि ९८ अर्ब रुपैयाँ थपिएको देखिन्छ । अघिल्ला वर्षहरूमा दसैँका बेला बजारमा ३५ देखि ५० अर्ब रुपैयाँसम्म थप नगद प्रवाह हुने गरेकोमा यस वर्षको वृद्धि निकै उच्च हो । यसले चाडपर्वको खर्चसँगै अर्थतन्त्रमा नगदको माग र परिचालन दुवै बढेको संकेत गर्छ ।
दसैँमा खाद्यान्न, लत्ताकपडा, यातायात, दक्षिणा, पूजाआजा र अन्य उपभोग्य सामग्रीमा खर्च बढ्ने भएकाले नगदको माग सामान्य अवस्थाभन्दा बढी हुन्छ । लामो सार्वजनिक बिदाका कारण बैंकिङ सेवा सीमित हुने सम्भावनालाई ध्यानमा राखेर सर्वसाधारणले पहिले नै रकम झिकेर राख्ने प्रवृत्तिले पनि नगद प्रवाह बढाएको छ । यस वर्ष बाढी–पहिरोले पनि नगदको मागमा थप दबाब सिर्जना गरेको देखिन्छ । सडक अवरुद्ध हुँदा लामो दूरीको यात्रा गर्नेहरूले साथमा बढी नगद राख्नुपर्ने अवस्था आयो । नुवाकोट, रसुवालगायत प्रभावित क्षेत्रमा घर, पसल तथा सहकारीमा रहेको नगद नष्ट वा क्षति भएपछि बैंक खाताबाट पुनः रकम झिक्नुपर्ने अवस्था पनि बनेको छ । विपद्पछिको राहत वितरण र पुनर्निर्माणसँग सम्बन्धित खर्चले समेत बजारमा नगद परिचालन बढाउन योगदान दिएको छ ।
चाडपर्वलाई लक्षित गर्दै साना दरका नोटको माग पनि उल्लेख्य देखिएको छ । पाँच, १०, २०, ५० र १०० रुपैयाँका नोट गरी १५ अर्ब १३ करोड रुपैयाँ बराबरका नोट सटही भइसकेका छन् । दसैँको अन्त्यसम्म यो रकम साढे १५ अर्बदेखि १६ अर्ब रुपैयाँसम्म पुग्ने अनुमान छ । संख्याका आधारमा पाँच रुपैयाँका नोट बढी प्रयोग भए पनि कुल रकमका हिसाबले ५० र १०० रुपैयाँ दरका नोटको हिस्सा बढी छ । तर, चलनचल्तीको मुद्रा ९ खर्ब रुपैयाँको नजिक पुग्नुको अर्थ अर्थतन्त्रमा त्यति नै नयाँ पैसा थपिएको भन्ने होइन । बैंकमा रहेको निक्षेप नगदका रूपमा झिकिँदा पनि चलनचल्तीको मुद्रा बढ्छ । त्यसैले यो वृद्धिले एकातिर चाडपर्वको आर्थिक गतिविधि तीव्र भएको देखाउँछ भने अर्कोतिर सर्वसाधारण र व्यवसायीले बैंकिङ प्रणालीबाहिर नगद राख्ने प्रवृत्ति बढेको पनि संकेत गर्छ ।
