अमेरिका–इरान वार्ता असफल

हाम्रो इकोनोमि

 

 

इस्लामाबादमा रातदेखि बिहानसम्म चलेका यी लामो र महत्त्वपूर्ण वार्ताहरू बिना कुनै सम्झौता समाप्त हुनु, यस संकटको समाधानका लागि बनेका प्रारम्भिक आशाहरूमा गम्भीर धक्का हो ।

१९७९ मा इस्लामिक गणतन्त्र स्थापना भएयता अमेरिका र इरानी अधिकारीहरूबीचको सबैभन्दा उच्च–स्तरीय वार्ता अत्यन्तै महत्वपूर्ण थियो । छलफल कति जटिल थियो भन्ने कुरा कम आँकलन गर्न सकिँदैन ।

बैठकभित्र भएका कुराभन्दा बाहिर, प्राविधिक कागजातहरू आदानप्रदान गरियो र बारम्बार समीक्षा गरियो । तर दुवै पक्ष धेरै विषयमा मात्र होइन, शैली र दृष्टिकोणमा पनि एकदमै टाढा थिए ।

इरानले वार्ता असफल हुनुको कारण “अत्यधिक अमेरिकी मागहरू” भएको बताएको छ । दुवै पक्षका अनुसार परमाणु संवर्धन (न्युक्लियर एन्चिचमेन्ट) मुख्य विवादको बिन्दु हो ।

तेहरानले वर्षौंदेखि आफूले परमाणु हतियार नबनाउने र केवल ऊर्जा कार्यक्रम अघि बढाउन चाहेको दाबी गर्दै आएको छ। तर पछिल्ला वर्षहरूमा युरेनियम संवर्धनको स्तर बढाएपछि पश्चिमी देशहरूमा ठूलो चिन्ता बढेको छ, जसले गत वर्ष इजरायलसँग भएको १२ दिने संघर्षको आधार पनि बनायो ।

अमेरिका भने इरानले परमाणु हतियार नबनाउने “ठोस र अडिग प्रतिबद्धता” चाहन्छ । वार्ता चलिरहँदा इरानी सञ्चारमाध्यममार्फत विभिन्न बयानहरू बाहिर आए, जसले घरेलु समर्थकहरूलाई सम्बोधन गरेको देखिन्थ्यो । इरानको विदेश मन्त्रालयले कूटनीतिलाई “इरानी भूमिको रक्षकहरूको पवित्र जिहादको निरन्तरता” समेत भनेको थियो ।

दुई हप्ताको युद्धविराम, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको कठोर चेतावनी—इरानको शक्ति संरचना र पूर्वाधार ध्वस्त पार्ने धम्की—को पृष्ठभूमिमा भएको थियो । अब त्यो धम्की फेरि लागू हुन्छ कि हुँदैन भन्ने प्रमुख प्रश्न बनेको छ ।

अब दुई ठूला प्रश्न बाँकी छन्ः अमेरिकाले वार्ताबाट पछि हटेपछि इरानको प्रतिक्रिया के हुनेछ ? र विश्व अर्थतन्त्र अझ कति समय अन्योलमै रहनेछ ?