असंलग्न परराष्ट्र नीतिको सान्दर्भिकता र बानडुङ स्पिरिट को चर्चा

हाम्रो इकोनोमि

 

 

 

इण्डोनेशियाको बानडङमा सन १९५५ मा बनेको असंलग्न परराष्ट्र नीतिको अवधारणामाथि काठमाडौंमा विज्ञहरुले चर्चा गरेकाछन । असंलग्न परराष्ट्र नीतिको अवधारणा बनेको ७० वर्षको उपलक्ष्यमा फ्रेण्ड्सन अन द क्लाउड नामक संस्थाले अन्तक्रिया आयोजना गरेको हो ।

कार्यक्रमका पूर्व परराष्ट्र मन्त्री प्रदीप ज्ञवाली, पररास्ट्र विद प्रा. डा. मोहन लोहनी, परराष्ट्र विद महेश भट्ट, पे्रmण्ड्सन अन द क्लाउका अध्यक्ष शोभित उप्रेती लगायतले वर्तमान बहुध्रुर्विय उन्मुख विश्व शक्ति, परिवर्तित भू–राजनीति र नेपालको अवस्थाबारे धारणा राखेका थिए । एमाले उपमहासचिव एवम पूर्व परराष्ट्र मन्त्री ज्ञवालीले असंलग्नता र पञ्चशील नेपालको विदेशी नीतिको मुल मन्त्र भएकाले शक्ति राष्ट्रको स्वार्थमा अल्झिन नहुने धारणा राखे । शक्ति राष्ट्रले आफू अनुकुल सैन्य एवम आर्थिक गठबन्धन गराउनेक्रम बढेकाले नेपाल जस्तो राष्ट्रले सन्तुलित नीतिकासाथ अघि बढ्नुपर्ने धारणा राखे । ज्ञवालीले नेपाल अतिकम विकसित रास्ट्रवाट स्तर उन्नति हँुदा त्यसवाट पर्ने प्रभाव र देशको सार्भभौमिकता वचाउन नेपालले अपनाउन पर्ने असंलग्न सिद्दान्तमाथिसमेत चर्चा गरे ।

प्राध्यापक डा. लोहनी, विज्ञ भट्ट र अध्यक्ष उप्रेतीले विश्वासयोग्य पररास्ट्र नीति र त्यसअनुसार व्यवहार प्रदर्शन गर्नुपर्ने आवश्यकतमाा जोड दिए । इन्डोनेसियाका शासक सुकार्नोले सन् १९५५ मा बानडुङ सम्मेलन गराएर असंलग्न नीतिलाई विश्वसमक्ष प्रवल प्रस्तावका रूपमा अघि सारेका थिए । सुरुमा कम्युनिस्ट चिन्तनबाट प्रभावित युगोस्लाभियाका राजनेता मार्सल ब्रज टिटो अमेरिका र सोभियत संघ जस्ता ‘पावर ब्लक’ बाट पृथक बस्नुपर्छ भन्ने मान्यता राख्थे ।

बानडुङमा नेपाललगायत केही राष्ट्रले असंलग्न नीतिको निर्भीक समर्थन गरे भने सन् १९६१ मा युगोस्लाभियाको बेलग्रेडमा आयोजित सम्मेलनमा असंलग्न बस्न चाहने राष्ट्रको संख्या बढ्यो । अमेरिका तथा सोभियत संघमाथि नयाँ दबाब थपियो । चीन, अफगानिस्तान, कम्बोडिया, इरान, बर्मा, अल्जेरिया, नेपाल, इथियोपिया, भारत, मोरक्को, साइप्रस, साउदी अरेबिया, श्रीलंका, सुडान, ट्युनिसिया, यमन, संयुक्त अरब इमिरेट्स, युगोस्लाभिया, क्युबा आदि संलग्न बेलगे्रड सम्मेलन असंलग्नताको ‘माइलस्टोन’ नै सावित भयो । विश्वका चर्चित राजनेता एउटै मञ्चमा देखिएपछि त्यसले एसिया, दक्षिण अमेरिका, अफ्रिका आदि क्षेत्रका राष्ट्रलाई नवीन सन्देश दिएको थियो ।