एकता भाँड्न खोज्दा ओली र मलाई मदन भण्डारीले झन्डै पार्टीबाट निकाले : वामदेव गौतम



०३६ साल जेठमा रुपन्देहीमा आयोजित पार्टीको केन्द्रीय कमिटी बैठकमा मदन भण्डारीलाई मैले पहिलोपटक भेटेको थिएँ । हामीले पुष्पलाल समूहबाट सँगसँगै विद्रोह गरेका थियौँ । विद्रोहमा म रुपन्देहीबाट, उहाँ मोरङबाट नेपाल क्रान्तिकारी बुद्धिजीवी संगठनको सदस्यका रूपमा एउटा समूहको नेतृत्व गर्दै सामेल हुनुभयो ।

मदनसँगै बुद्धिजीवी संगठनका तत्कालीन अध्यक्ष युद्धप्रसाद मिश्र, महासचिव मोदनाथ प्रश्रित र सदस्य जीवराज आश्रितलगायतका साथीहरू पनि विद्रोहमा सामेल हुनुभएको थियो । तर, त्यहीबीचमा म पक्राउ परेकाले मदनसँग भेट हुन पाएन ।

जेलबाट छुटेपछि रुपन्देहीमा आयोजित तत्कालीन मालेको केन्द्रीय कमिटी बैठकमा मदनसहित सबै केन्द्रीय सदस्य साथीहरूसँग सामूहिक भेट भयो । त्यतिवेला भूमिगत नामबाट सामान्य परिचयबाहेक उहाँसँग अरू केही कुरा हुन पाएन । बैठक सकिएपछि उहाँ आफ्नो कार्यक्षेत्र फर्किनुभो, म नयाँ जिम्मेवारीका साथ गण्डकी र धौलागिरीमा पार्टी काममा खटिएँ ।

 

राजा वीरेन्द्रले जनमत संग्रहको घोषणा गरेपछि…

०३६ सालकै फागुनमा सिरहामा आयोजित पार्टी सम्मेलनमा उहाँसँग दोस्रोपटक भेट भयो । म त्यही बैठकबाट केन्द्रीय सदस्यमा मनोनीत भइसकेपछि चाहिँ भेटघाट बाक्लिन थाल्योे । उहाँसँग राजनीतिक सम्पर्कबाहेक अरू विषयमा भने खासै कुरा हुन्नथ्यो । त्यतिवेला मदन भण्डारी, जीवराज आश्रित, माधव नेपाल, म, अमृत बोहोरालगायत एउटै कमिटीमा थियौँ ।

०३६ मा राजा वीरेन्द्रले जनमत संग्रहको घोषणा गरेपछि उग्रवामपन्थी विचार परित्याग गरेर सही र क्रान्तिकारी विचार ग्रहण गर्ने कुरामा पार्टीभित्र बहस र छलफल हुँदै गयो । लामो बहसपछि माओत्सेतुङ विचारधारा छाडेर हामीले माक्र्सवाद, लेनिनवाद विचार अँगाल्यौँ । सशस्त्र संघर्षको सट्टा जनआन्दोलन नै संघर्षको प्रमुख रूप हो भन्ने निष्कर्षमा पुग्यौँ ।

यसरी बने झलनाथ खनाल महासचिव

त्यतिवेला दुई विषयमा हामीबीच गम्भीर बहस भयो । एउटा, नेपालको प्रधान अन्तरविरोध र अर्को अब क्रान्तिको कार्यक्रम के हुनुपर्छ ? भन्नेमा । विषयको बहसमा मदन भण्डारीको बौद्धिकता प्रकट भयो । कहिले भारतीय विस्तारवाद, कहिले साम्राज्यवाद त कहिले भारत र साम्राज्यवादसँग संयुक्त अन्तरविरोध छ भन्ने कुरामा रुमल्लिएकै लामो बहसपछि हामी प्रधान अन्तरविरोध सामन्तवादसँग हो भन्ने निष्कर्षमा पुग्यौँ ।

तर, त्यो बहसमा महासचिव सिपी मैनालीले सही ढंगले पार्टीलाई नेतृत्व गर्न सक्नुभएन । बरु मदन भण्डारी पार्टीभित्र स्विकार्य नेताका रूपमा स्थापित हुँदै जानुभयो । सिपी मैनाली एक्लै एकातिर र बाँकी सबै केन्द्रीय सदस्य अर्कातिरको अवस्था पनि सिर्जना भयो । पहिले सिपीप्रति धेरै सम्मान भए पनि बहसका क्रममा धेरै आलोचना हुँदै गए ।

उहाँ प्राधिकार सम्पन्न नेता हुनुहुन्थ्यो । त्यसैले बहसका क्रममा आएका आलोचना उहाँले सहन सक्नुभएन । जतिजति आलोचना हुन्छ, त्यति नै मर्यादामा आँच पुगेको उहाँले ठान्न थाल्नुभयो र एक्लो पर्दै जानुभयो । त्यहीवेला महासचिव सिपीले गोप्य तरिकाले पार्टीको प्रतिवेदन जेलभित्र पठाउनुभयो । जेलमा आरके मैनाली, मोदनाथ प्रश्रितलगायतका नेताहरू हुनुहुन्थ्यो ।

तर, बाहिरै कुनै कमरेडले पत्र खोल्नुभएछ । ०३९ सालको कात्तिकमा महोत्तरीमा केन्द्रीय कमिटी बैठक बस्यो । पार्टी महासचिवले पार्टीभित्रको गोप्य कुरा सबै खोलेर जेलभित्र पठाउन खोजेको विषयमा छलफल भयो ।

पत्र केही गरी दुस्मनको हातमा परेको भए सबै गोपनीयता भंग हुन्थ्यो भन्ने निष्कर्ष निकाल्यौँ । र, आधारमा गल्तीप्रति आलोचना भयो । उहाँलाई पार्टी महासचिवबाट हटाउनुपर्ने माग उठ्यो । कारबाही निश्चित देखिएपछि अन्ततः उहाँले स्वेच्छामा पदबाट राजीनामा दिनुभयो, बैठकले उहाँको राजनीमा स्वीकृत ग-यो ।

हामीले त्यो बैठकमै मदनलाई महासचिवमा प्रस्ताव ग-यौँ तर उहाँले अस्वीकार गर्नुभयो । झापा संघर्षबाट उठेको नेतृत्व नै पार्टीको प्रमुख पदमा रहनुपर्छ भन्ने मान्यता बैठकमा प्रस्तुत गर्नुभयो । केन्द्रीय कमिटीमा बहुमत छ भन्दैमा सिपीलाई हटाएर झापा संघर्षभन्दा बाहिरबाट विकसित नेतृत्व छनोट गर्दा पार्टीमा विभाजन आउन सक्छ भन्ने मत मदनले राख्नुभयो ।

उहाँको त्यस्तो मान्यता सुनेपछि बैठकमा मुकुन्द न्यौपानेले झलनाथ खनाललाई प्रस्ताव गर्नुभयो, उहाँले पनि स्वीकार गर्नुभयो । अन्ततः बैठकबाट झलनाथ सर्वसम्मत महासचिव चुनिनुभयो । यसरी बौद्धिक क्षमता विकास गर्दै मदन भण्डारी त्यतिवेलै नेताका रूपमा स्थापित भइसके पनि उहाँ महासचिव बन्नुभएन । जेएनलाई मदनसहित हामी सबैले साथ दियौँ ।

सर्वसम्मत मदन भण्डारी महासचिव

महासचिव चुनिएको केही समयपछि पार्टी झलनाथ खनाल सम्पर्कविहीन हुनुभयो । प्रहरीले पछ्याएपछि पार्टीको गोपनीयता खुल्न सक्छ भन्ने डरले महासचिव झलनाथ सम्पर्कविहीन हुनुभएको रहेछ । त्यस सन्दर्भमा काठमाडौंमा सम्पन्न केन्द्रीय कमिटी बैठकमा पनि छलफल भयो । आफैँले परिकल्पना गरेर सम्पर्कविहीन हुने, परिस्थितिको सही आकलन नगर्ने महासचिव हट्नुपर्छ भन्ने आवाज बैठकमा उठ्यो ।

केही समयभित्रै महाधिवेशन हुन लागेकाले तत्कालका लागि नहटाउने र मदन भण्डारीलाई अबको नेतृत्व दिनुपर्छ भन्ने बैठकले निष्कर्ष निकाल्यो । ४/५ महिनाकै बीचमा महाधिवेशन गर्ने बैठकको निर्णय थियो । तर, साइकलमा चढेर हिँड्दै गर्दा प्रदीप नेपालले केही गोप्य कागज रहेको झोला बाटोमै खसाल्नुभएछ ।

गोपनीयता खुलेका कारण महाधिवेशनको मिति र स्थान परिवर्तन ग-यौँ । सिरहाको पहाडी क्षेत्रमा पार्टीको चौथो महाधिवेशन आयोजना ग-यौँ । त्यो महाधिवेशनमा संगठनात्मक प्रतिवेदन मदन भण्डारीले, विधान माधव नेपालले र राजनीतिक प्रतिवेदन झलनाथ खनालले प्रस्तुत गर्नुभयो । महाधिवेशनबाट मदन भण्डारी सर्वसम्मत महासचिवमा चुनिनुभयो ।

रातारात लेखिएको ‘जनताको बहुदलीय जनवाद’

चौथो महाधिवेशनले पार्टीमाथिको प्रतिबन्ध फुकुवा गर्नुपर्ने, मौलिक अधिकार पुनस्र्थापित गर्नुपर्ने कुराहरू अघि सा-यो । जनवादी क्रान्ति सम्पन्न भइसकेपछि पनि बहुदलीय प्रतिस्पर्धालाई अवलम्बन गर्ने कुरा राजनीतिक प्रतिवेदनमै उल्लेख थियो । ०४७ पुस २२ गते माले–माक्र्सवादीबीचको एकता भएपछि हामीले घोषणापत्र जारी ग-यौँ ।

घोषणापत्रको प्रस्तावनामा जनवाद या समाजवादमा पनि बहुदलीय प्रतिस्पर्धासहितको राजनीतिक प्रणाली अवलम्बन गर्ने उल्लेख थियो । विधिको शासन, संवैधानिक सर्वोच्चता, लोककल्याणकारी राज्यलगायतका सबै विषय प्रतिवेदनमा समेटिएको थियो । पार्टी एकता सम्पन्न भएपछि राष्ट्रव्यापी रूपमा एकताको सन्देश दिने कार्यक्रम आयोजना गरियो ।

कांग्रेस र चौथो महाधिवेशन पक्षधर साथीहरूले बहुदलीय प्रतिस्पर्धा अवलम्बन गरिसकेपछि नेकपा माले अब कम्युनिस्ट पार्टी रहेन भाइ कांग्रेसमा परिणत भयो भन्ने भ्रमपूर्ण प्रचार सुरु भयो । महासचिव मदन त्यो भ्रम चिर्ने सिलसिलामा पूर्वको कार्यक्रमबाट पश्चिमतिर जाने क्रममा काठमाडौं आउनुभयो । त्यतिवेला भ्रम चिर्नका लागि उहाँले एकै रातमा बहुदलीय जनवाद भन्ने पुस्तिका तयार पार्नुभयो । कमरेड मदनले त्यसवेलै जनताको बहुदलीय जनवादको सिद्धान्त तयार पार्नुभएको हो ।

दस्ताबेजलाई नेकपा माक्र्सवादीबाट आएका सबै साथीले मदनले किन त्यस्तो दस्ताबेज लेखेको भन्दै विरोध जनाउनुभयो । हाम्रै पार्टीभित्रबाट पनि सिपी मैनालीले विरोध गर्नुभयो । यस्तो विरोधबीच कालिमाटीस्थित जीवन मानन्धरको घरमा केन्द्रीय कमिटीको बैठक सम्पन्न भयो । बैठकमा त्यही कुरा उठेपछि हामीले पुस्तिकाको पक्षमा मत राख्यौँ, माक्र्सवादी साथीहरू विपक्षमा उभिनुभयो ।

अन्तिममा पुस्तिका मदन भण्डारीको व्यक्तिगत हो र पुस्तिका एमालेको आधिकारिक दस्ताबेज हो भन्ने पक्ष/विपक्षमा मतदान भयो । ३४ सदस्यीय केन्द्रीय कमिटीको बहुमतले पार्टीको आधिकारिक दस्ताबेज पारित ग-यो । मदन भण्डारीको व्यक्तिगत दस्ताबेज मान्ने पक्षमा १६ मत खसेको थियो ।

एकजनाचाहिँ बैठकमा अनुपस्थित हुनुुहुन्थ्यो । ०४९ सालको माघमा पाचौँ महाधिवेशनमा पार्टीका तर्फबाट मदन भण्डारीको जनताको बहुदलीय जनवादबाहेक अरू दस्ताबेज पनि प्रस्तुत भएको थियो । अन्तिममा जनताको बहुदलीय जनवाद र नयाँ जनावदबीच मुख्य प्रतिस्पर्धा भयो ।

९ सयभन्दा बढी प्रतिनिधि सहभागीमध्ये डेढ सयभन्दा केही बढी मतबाहेक बाँकी सबै जनताको बहुदलीय जनवादको पक्षमा मत खस्यो र दुईतिहाइभन्दा बढी मतबाट जबज कार्यक्रमका रूपमा पारित भयो ।

केपी ओली र म पार्टी एकता भाँड्न लाग्यौँ

मदनसँगका केही रोचक प्रसंगहरू पनि छन् । उहाँसँग राजनीतिबाहेक खासै व्यक्तिगत सम्बन्ध थिएन । केन्द्रीय कमिटीको बैठक, पार्टी कार्यालय र यदाकदा उहाँकै डेरामा भेटघाट हुन्थ्यो । सम्बन्ध घनिष्ट त थियो, तर व्यक्तिगतभन्दा उहाँसँग बढी राजनीतिक सम्बन्धमै सीमित रह्यो ।

माले र माक्र्सवादीबीच पार्टी एकता भएपछि एक पटक माक्र्सवादीका साथीहरूले हामीलाई गलत ढंगले ‘डोमिनेट’ गर्न थाल्नुभयो । एकतापछि उहाँहरूले प्रश्न गर्नुभयो– मालेले यसपटकको निर्वाचनमा कति जित्ने अनुमान गरेको थियो ? हामीले जवाफ दियौँ, ‘४५ सिट अनुमान गरेका छौँ’ । उहाँहरूले चाहिँ ४० सिट जित्ने अनुमान गर्नुभएको रहेछ ।

उहाँहरूले यो कुरा उठाएर निर्वाचनमा माक्र्सवादीका साथीहरूलाई नै बढी टिकट दिनुपर्ने जिकिर गर्न थाल्नुभयो । यस्तो हेप्ने तर्क आउन थालेपछि हामी (माले)का साथीहरू इरिटेड हुँदै गएका थियौँ । दुई/तीन बैठकपछि पाटनमा सिद्धिलाल सिंहको व्यवस्थापनमा राष्ट्रिय परिषद् बैठक बस्यो । तर, त्यो बैठकमा पनि माक्र्सवादीका साथीहरूले त्यही कुरा दोहो-याउनुभयो ।

पाटननजिकै ग्वार्कोमा केपी ओलीको डेरा थियो । उहाँले म, अमृत बोहोरा र गुरु बराललाई छलफलका लागि डेरामा बोलाउनुभयो । हामीसँग एकता नगरौँ, भाँडौँ भन्ने प्रस्ताव राख्नुभयो । माक्र्सवादीका साथीको व्यवहारबाट म पनि धेरै रुष्ट भएको थिएँ । मैले पनि सहमति जनाएँ । अमृत बोहोरा यस्तो कुरा सुन्दिनँ भन्दै फर्किनुभयो, गुरु बरालले सुनेजस्तो गरेर बाहिरिनुभयो ।

अन्तिममा हामी दुई (केपी र म) जना मात्र भयौँ । हामीले सबैतिर भड्काउने सल्लाह ग-यौँ । केपीको डेरामा ल्यान्डलाइन टेलिफोन थियो । उहाँले पूर्वतिर, मैले पश्चिमतिर कुरा गर्ने जिम्मा लियौँ । कहिले पार्टी कार्यालयको त कहिले अन्तै गएर दुवै मिलेर पार्टी एकता भड्काउन थाल्यौँ । हामी एमाले विघटन गरेर माले पार्टी नै चलाउनुपर्ने निष्कर्षमा पुगिसकेका थियौँ ।

हामीले एकता भड्काइरहेको जानकारी पाएपछि महासचिव मदनलाई कसैले रिपोर्ट गरेछ । एकदिन पार्टी कार्यालयमा केपी र म पुगेका थियौँ । मदनले आफ्नो कार्यकक्षमा बोलाउनुभयो । ‘ए कमरेडहरू तपाइहरूले पार्टी एकता भाँड्न लाग्नुभएको छ रे । ठाउँठाउँमा फोन गरिराख्नुभएको रहेछ, यस्तो काम बन्द गर्नुस्,’ भन्नुभयो । हामीले कहाँ भाँड्ने ? भन्दै ढाँट्यौँ ।

तर, महासचिवको निर्देशनपछि पनि हामी भाँड्ने काममा सक्रिय भयौँ । किनभने महासचिव अन्तिममा कन्भिन्स हुनुहुन्छ भन्नेमै विश्वस्त थियौँ । दुई दिनपछि फेरि महासचिव मदनले हामीलाई कार्यालयमा बोलाएर भन्नुभो– तपाईंहरूलाई म सिरियस्ली भन्दै छु, तपाईंहरूले अस्ति भनेपछि पनि बन्द गर्नुभएन, अझै जारी राख्नुभएको छ । त्यसैले यदि भोलिसम्म पनि काम बन्द गर्नुभएन भने पर्सी वक्तव्य निकालेर तपाईंहरू दुवैलाई पार्टीबाट निष्कासन गर्छु । त्यसपछि निष्कासनमा पर्ने डरले भाँड्ने काम बन्द गरियो ।

मदनले मलाई भगवतीबाहलमा डेरामा बोलाउनुभयो । बाहिर छतमा बसेर कुरा ग-यौँ । त्यतिवेला भारत भ्रमणमा गएका तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाले टनकपुर सन्धि गरेर फर्किएपछि हामीले सडकमा आन्दोलन चर्काइरहेका थियौँ । सन्धिलाई संसद्को दुईतिहाइ बहुमतले पारित गर्ने कि, सामान्य जानकारी मात्र दिने भन्ने विषय विवादका रूपमा चर्किरहेको थियो ।

गणेमान सिंहले सन्धिलाई संसदको दुईतिहाइले समर्थन गर्नुपर्छ भन्ने कुरामा अडान लिइराख्नुभएको थियो । त्यही कुरा मदन भण्डारी र गणेशमान सिंहबीचको आपसी सल्लामै भइरहेको रहेछ । उहाँले मलाई बोलाएर भन्नुभयो– अहिले नेपाली कांग्रेसभित्र अन्तरविरोध चर्किंदै गएको छ । हामीलाई यस्तो वेला अवसर प्राप्त भयो भने सरकारमा भाग लिनुहुन्छ कि हुन्न ? मैले हुन्छ भनेँ ।

खासमा मदन भण्डारीकै योजनाअनुसार कांग्रेसको एउटा समूह फुट्ने सम्भावना रहेछ । ब्रेक भयो भने कांग्रेसको एउटा समूह र एमाले मिलेर सरकार बनाउने र त्यो सरकारको प्रधानमन्त्री मदन भण्डारी बन्ने रहेछ । ठ्याक्कै मदनले यही त भन्नुभएको थिएन, तर मैले त्यस्तै संकेत पाएको थिएँ । सोधेको थिएँ, त्यो सरकारमा हाम्रोतर्फबाट के गर्ने ? तर, उहाँले मलाई नै सोध्नुभयो, तपाईंको विचारमा के गर्दा उपयुक्त हुन्छ ?

मैले तपाईं जानुपर्छ भन्ने जवाफ फर्काएँ । उहाँले भन्नुभयो– सबै हुन्छ, पश्चिमबाट फर्किएर आएपछि सबै कुरा गरौँला, तर राजनीतिक स्थिति यसरी गइरहेको छ कि एमालेकै नेतृत्वमा सरकार बन्ने सम्भावना बढेर गएको छ । तर, उहाँ फर्किएर आउनै पाउनुभएन । मसँग कुरा भएकै भोलिपल्ट उहाँ पोखराको कार्यक्रममा जानुभएको थियो । पोखराको कार्यक्रम सकेर फर्किंदै गर्दा उहाँको दासढुंगामा रहस्यमय जिप दुर्घटनामा निधन भयो ।

संसद् अधिवेशन चलिरहेको थियो, म केन्द्रीय कार्यालय बागबजारमा थिएँ । अमर लामाले फोनमार्फत मदन कमरेड र जीवराज आश्रित नदीमा बग्नुभयो, म बल्लबल्ल निस्किएर आएँ भन्दै खबर दिएपछि हल्ला भयो । म एकजना साथीको गाडीमा चढेर तत्काल दासढुंगा पुगेँ । राति मान्छे जम्मा भएका थिए । भोलिपल्ट अपराह्न नारायघाटभन्दा धेरै तल भँगालोको किनारामा उहाँको शव फेला प-यो । हामी शव लिएर काठमाडौं फर्कियौँ । शुरोजंग पाण्डे , नयाँ पत्रिका

प्रतिक्रिया दिनुहोस
आईसीसी क्रिकेट वर्ल्डकप : नेपाल १७२ रनमै अलआउट

    आईसीसी विश्वकप लिग-२ क्रिकेटअन्तर्गत अहिले घरेलु मैदानमा जारी पहिलो त्रिदेशीय एकदिवशिय

पर्यटनमन्त्री किराती कमिसनमा लिप्त रहेको सांसद खतिवडाको आरोप

    प्रमुख प्रतिपक्षी एमालेले राजीनामा मागिरहेकै बेला गठबन्धनको प्रमुख घटक कांग्रेसका सांसदले

सहकारी संचालकलाई कारबाही गर्न कसले रोक्यो : सांसद भट्टराई

    नेकपा एमालेकी सांसद विद्या भट्टराईले सरकार सहकारीबाट पीडित नागरिकहरुको समस्या समाधानमा

इलाम क्षेत्र नम्बर २ र बझाङ प्रदेशसभा क्षेत्र नम्बर १ को उपनिर्वाचन आगामी वैशाखमा

  . प्रतिनिधि सभाको इलाम क्षेत्र नम्बर २ र बझाङ प्रदेशसभा क्षेत्र नम्बर