नेपाललाई अस्थिर पार्ने योजनाबद्ध हमला थियो : न्यूयोर्क टाइम्स
गत महिनामा नेपालका विभिन्न सहरमा फैलिएको हिंसात्मक अशान्ति र आगजनीबारे नयाँ प्रमाणहरू बाहिरिएका छन् । न्यूयोर्क टाइम्सको अनुसन्धान अनुसार ती घटनाहरू जनताको आकस्मिक क्रोध वा स्वतःस्फूर्त प्रदर्शन होइनन्, बरु पूर्वनियोजित र समन्वित अभियान थिए( जसले देशभर सरकारी भवन, पार्टी कार्यालय र सञ्चार माध्यमहरूलाई लक्ष्य बनायो ।
सरकारी निकायहरूले तत्काल घटनालाई ‘स्वतःस्फूर्त विरोध’ भनेका थिए, तर सुरक्षा फुटेज, मोबाइल लोकेसन डेटा र प्रत्यक्षदर्शीहरूका बयानहरूले त्यो दाबीलाई कमजोर बनाएको छ।
केही घण्टाको अन्तरालमा सबै नेता तथा प्रभावशाली व्यक्तिहरूको ठेगाना तथा तस्बिरसहितको विस्तृत विवरण व्यवस्थित रूपमा कसरी तयार भए ? कसरी प्रभावकारी रूपमा वितरण सम्भव भयो ?
दुई घण्टाभित्रै सबै प्रमुख प्रशासनिक भवनहरूमा आगो लागेको छ ।
यस्ता अति प्रज्वलनशील पदार्थहरू सहजै किन्न पाइँदैन । के त्यसमा कुनै विशेष पहुँच भएको समूह संलग्न छ ? केही घण्टाको अन्तरालमा सबै नेता तथा प्रभावशाली व्यक्तिहरूको ठेगाना तथा तस्बिरसहितको विस्तृत विवरण व्यवस्थित रूपमा कसरी तयार भए ? कसरी प्रभावकारी रूपमा वितरण सम्भव भयो ?
त्यहाँ अति प्रज्वलनशील रासायनिक पदार्थहरू पनि राखिएको जस्तो देखिन्छ । के पहिले नै त्यहाँ सोडियम, म्याग्नेसियम जस्ता खास प्रकारका पदार्थ राखिएका त थिएनन् ? यस्ता अति प्रज्वलनशील पदार्थहरू सहजै किन्न पाइँदैन । के त्यसमा कुनै विशेष पहुँच भएको समूह संलग्न छ ?
आगलागी गराउनका लागि बिचमा एक-एक तला छोडेर आगो लगाइएको छ जुन भवनहरू जलाउनका लागि प्रयोग गरिने प्रभावकारी तरिका हो । प्रत्यक्षदर्शीहरूका अनुसार त्यहाँ मानिसहरूको रहस्यमय ओहोरदोहोर देखिन्छ । यस्तो व्यवस्थित आक्रमण भिडले कसरी गर्यो ?
सिंहदरबार आगलागीका दौरान युवाहरूको हातमा एक्कासि पेट्रोल बम लगायत अन्य तयारी अवस्थाका ज्वलनशील पदार्थ दिलाइएको थियो । यसरी ओसार्नेमा केही अधबैँसे मानिस पनि संलग्न थिए । हातमा बन्दुक तथा घरेलु हतियार लिएका केही प्रदर्शनकारी कार्यालयमा घेरा हालिरहेका थिए ।
प्रत्यक्षदर्शीका अनुसार खास प्रकारको काम गर्नेहरूलाई नगदसमेत दिलाएको अनुमान थियो । यसरी व्यवस्थित रूपमा संवेदनशील पदार्थ कसले उपलब्ध गरायो ? आगलागी प्रतिरोधी अवस्थामा राखिएका संवेदनशील दस्ताबेजहरू पूर्वजानकारी भए जसरी नै खोजीखोजी जलाइएको छ । यस्तो सूचना कसरी प्राप्त भयो ? कसले यस्ता सामग्री तयार गर्ने तथा आपूर्ति गर्ने काम ग¥यो ? नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय ‘फरेन्सिक ल्याब’मा समेत आक्रमण गरिएको छ । सेनालाई हस्तक्षेप नगर्न आदेश दिइएको भनिएको छ ।
जेलबाट निस्किएका नेताहरू तथा आन्दोलनलाई उग्र बनाउने समूहका नेताका घर भने सुरक्षित छन् । अझै पनि कुनै औपचारिक अनुसन्धान सुरु भएको छैन । सरकारी अधिकारीहरू नै देशको एक तिहाइ अर्थतन्त्र बराबरको क्षति भएको अनुमान गर्दैछन् । यद्यपि घटनाका जिम्मेवार को हुन् भन्ने प्रश्न अझै अनुत्तरित छ ।
नेपाल प्रहरीको फरेन्सिक ल्याबका शाखा अधिकृत पवन ढुंगानाले न्यूयोर्क टाइम्ससँगको कुराकानीमा आगलागीमा रासायनिक पदार्थ प्रयोग भएको स्वीकार गरेका छन् । उनले कुनै रसायनको स्पष्ट पहिचान नभएको बताउँदै पनि सोडियम र म्याग्नेसियमजस्ता रासायनिक तत्त्व प्रयोग भएको अनुमान गरेका छन् सिङ्गापुरका आगलागी विज्ञ केनेथ किले प्रश्न गरेका छन्– सुरक्षा निकायकै खेल त होइन ?
योजनाबद्ध विनाशको प्रमाण
न्यूयोर्क टाइम्सले प्राप्त गरेका निगरानी भिडिओ र प्रहरी स्रोतका अनुसार, काठमाडौं, पोखरा र विराटनगरमा भएका आगजनीहरू एउटै समयमा सुरू भएका थिए।
काठमाडौंको मीनभवनस्थित सरकारी कार्यालयमा आगो लगाउने व्यक्तिहरू उस्तै पहिरनमा थिए र एउटै दिशाबाट समन्वित रूपमा प्रवेश गरेका देखिन्छन् ।
एक प्रहरी अधिकृतले नाम नखुलाउने सर्तमा भने – ‘यो जनआन्दोलनको स्वतःस्फूर्त प्रतिक्रिया थिएन । हामीसँग पर्याप्त प्रमाण छन् कि केही समूहले पूर्वयोजना बनाएको थियो ।’
सामाजिक सञ्जाल र रहस्यमय सन्देश
अनुसन्धानमा टेलिग्राम र इन्क्रिप्टेड च्याट ग्रुपहरूमा भएका सन्देशहरू पनि समावेश छन्, जसमा ‘एकै समयमा सडकमा उत्रन’ र ‘सरकारी प्रतिकहरूमा प्रहार गर्न’ निर्देशन दिइएको पाइन्छ ।
ती सन्देशहरू अज्ञात खाताबाट पठाइएका थिए, र प्रयोग गरिएका फोन नम्बरहरू विदेशी सिम कार्डहरूबाट चलाइएका थिए ।
एक साइबर सुरक्षा विज्ञले बताए – ‘यी खाता र सन्देशहरू नेपालको भित्री राजनैतिक असन्तोषलाई बाह्य प्रभावले हेरफेर गर्न प्रयोग भएको देखिन्छ ।
प्रत्यक्षदर्शी र पीडितका बयान
काठमाडौंको सिंहदरबार नजिकै रहेको कार्यालयमा कार्यरत एक कर्मचारीले भने- ‘हामीलाई सुरूमा लाग्यो, केही रिसाएका प्रदर्शनकारी हुन् । तर, उनीहरू निकै संयोजित थिए- सिधै निशानामा लाग्ने बम र पेट्रोलका बोतल बोकेका थिए ।
पोखरामा आगजनीका क्रममा दुई प्रहरी घाइते भएका थिए । विराटनगरमा भने करिब एक दर्जन मोटरसाइकल र सरकारी गाडी जलाइएका थिए ।
सरकारी छानबिन सुरू, तर उत्तर खोज्न गाह्रो
गृह मन्त्रालयले घटनाको छानबिन गर्न विशेष आयोग गठन गरेको छ, जसमा उच्च प्रहरी अधिकारी, गृह सचिव र स्वतन्त्र विशेषज्ञहरू समावेश छन् ।
तर आयोगका एक सदस्यका अनुसार, मुख्य प्रमाणहरू नष्ट भइसकेका छन् र केही डिजिटल डाटाहरू मेटाइएका छन् । छानबिनमा ढिलाइ र राजनीतिक दबाबका कारण वास्तविक दोषीसम्म पुग्न कठिन हुने चिन्ता बढ्दै गएको छ ।
राजनीतिक सन्दर्भ
अशान्ति तीव्र भएको समय देशमा राजनीतिक अस्थिरता गहिरिँदै गएको थियो । त्यस बेला प्रधानमन्त्रीको राजीनामा माग गर्दै युवाहरूले सडकमा विरोध प्रदर्शन गरेका थिए । तर, आगजनीका घटनाले आन्दोलनको नैतिक बल कमजोर बनाएको विश्लेषकहरूको भनाइ छ ।
एक वरिष्ठ विश्लेषकले भने – ‘कतिपय घटनाहरूले देखाउँछन् कि असन्तुष्ट जनताको आन्दोलनमा अशान्ति फैलाउने तत्वहरू जानाजानी घुसेका थिए’
न्यूयोर्क टाइम्सको अनुसन्धानले स्पष्ट पार्दछ- नेपालमा गत महिनाको आगजनी केवल भावनात्मक विस्फोट होइन, बरु संगठित रणनीतिक गतिविधि थियो, जसले राजनीतिक र सामाजिक अस्थिरतालाई थप गहिरो बनायो ।
सरकारी छानबिन जारी छ, तर उत्तरहरू झन् कठिन हुँदै गएका छन्- जसले यो संकटलाई केवल कानुनी होइन, राजनीतिक र वैचारिक चुनौतीका रूपमा पनि उभ्याएको छ ।
नेपालजस्तो संवेदनशील राजनीतिक परिवेशमा स्वतःस्फूर्त विरोध र योजनाबद्ध अराजकता छुट्याउन कठिन हुन्छ । तर, न्यूयोर्क टाइम्सको प्रमाणहरूले संकेत गर्छ- यो केवल सडकको आक्रोश होइन, कसैले योजनाबद्ध रूपमा राज्यलाई अस्थिर पार्ने प्रयास थियो ।
सरकारले छानबिनलाई पारदर्शी, निष्पक्ष र समयबद्ध ढंगले अघि बढाउन सकेन भने, जनविश्वास थप कमजोर हुनेछ। र, त्यो अवस्था अर्को अराजकताका लागि निम्तो बन्न सक्छ ।
