‘म मरेको छैन भन्दा पनि प्रहरीले मुखमा बुटले टेकेर अव मर भने’ : पिडीत मणिकुमार

हाम्रो इकोनोमि

 

 

इलामको माइ नगरपालिका २ का ३७ बर्षिय मणिकुमार नेपाली भद्रपुर रोडमा घर निर्माणको काममा सक्रिय थिए ।

घर बनाउँदै गर्दा त्यो दिनको काम सकिएपछि उनले ठेकेदारलाई आज आधा दिन मात्र काम गर्ने भनेर बिदा मागे । ठेकेदारले पनि बिदा दिए ।

त्यसपछि उनी कोठा तर्फ लागे ।

त्यो दिनको बिर्तामोडको माहौल अन्य दिनको भन्दा फरक थियो । अर्जुनधारा ११ का ११ बर्षिय बालक लक्ष्मण शिवाकोटीलाई दशैको टिकाको दिन बिदेशबाट आफन्तले ल्याइदिएको जुत्ता लिन बिर्तामोड आएको समयमा पोखरेल परिवारले हत्या गरेको आरोप लगाउँदै प्रहरी र स्थानीयबासीबीच झडप भइरहेको थियो । नेपालीलाई उनका साथीहरुले आन्दोलन गर्न उक्साए ।

उनी पनि आन्दोलनमा सहभागि भए । ‘दुइ चार ढुङगा चै हानेको हो मैले पनि, नेपालीले भने–‘एकैछिनमा प्रहरीले चलाएको एउटा गोली देब्रे, हात, ढाड हुँदै नाइटोबाट निस्कियो ।’ उनी जमिनमा लडे ।

स्थानीयले बोकेर हस्पिटल लान खोजे । तर, प्रहरीले उठाउन दिएन । नेपाली सँगै गोली लागेका नरेश थापाको घटनास्थलमा मृत्यु भएको थियो ।

आन्दोलनकारीका सामाजिक सञ्जाल दुइजनाको मृत्यु भएको खबरले रङ्गियो । त्यसपछि आन्दोलन मथ्थर पनि भयो । प्रहरी पनि झडपमा दुइजनाको मृत्यु भएको निष्कर्षमा पुग्यो ।

 

नेपालीको मेची अञ्चल अस्पताल, बिर्तामोडको बिएण्डसी, बिराटनगरको न्युरो हुँदै काठमाण्डौको ट्रमा सेन्टरमा उपचार गरियो । चार महिनाको लगातार उपचारपछि उनी घर फर्किए । घर फर्किएपछि नेपालीका दुखका दिन शुरु भए । उनको उपचार त सरकारले ग¥यो । तर, उपचारका क्रममा लागेको भाडा र कुरुवाको खाना खर्चले मजदुर नेपालीको ऋणले डाँडो काट्यो ।

‘सहकारीबाट २ लाख रुपैंयाँ किस्तामा निकाले, ऋण तिर्ने कुनै माध्यम भएन, श्रीमतिलाई अर्काको घर सफा गर्न पठाउँदै आएको छ, उनैले मुस्किलले किस्ता तिर्दै आएकी छन् ।’ नेपालीका ९ बर्षको एकजना छोरा छन् । काम गर्न सकेका छैनन् । तिनजनाको पेट पाल्न श्रीमतिको मिहेनतले पुग्न सकेको छैन । ति माथि डेराको बास ।

बिर्तामोड ५ मा प्रेमकुमार लिम्बुको घरमा डेरा बस्छ नेपाली परिवार । झण्डै १ बर्षदेखि भाडा तिर्न नसकेकोले उनलाई घर खाली गर्न लाउन पनि सकेका थिएनन लिम्बुले । नेपालीको पीडा लिम्बुले नजिकबाट बुझेका थिए । ‘दाह्ी ग्याङ’ नामको युवाहरुको समुहले स्थापनाको तेस्रो बार्षिकोत्सबको अवसरमा २० हजार रुपैंया नेपालीको परिवारलाई प्रदान ग¥यो । तेही रकम भाडा बापतको तिरे । नेपालीले अझै भाडा चुक्ता गर्न भने सकेका छैनन । अब उता कसरी गुजारा गर्ने भन्ने कुराले उनलाई पिरोलेको छ ।

नेपालीका छोरा रोनित बिर्तामोडको देवी माविमा कक्षा २ मा अध्ययन गर्छन् । सरकारी बिद्यालय भएपनि कपडा, झोला, किताब, कापी डटपेनको समस्या रहेको थियो ।

 

गएको जेठमा थप उपचारका लागि नेपाली ट्रमा सेन्टर गएका थिए । डाक्टरले भुडीमा मासु पलाएको छैन भनेर फिर्ता गरे । अब मासु लाग्दै छ एक बर्षपछि जान्छु, नेपालीले भने । गोली लागेको उनको देब्रे हात चल्दैन भने भुडीमा बेल्ट लगाएर सामान्य हिडडुल गर्दै आएका छन् ।

शिवाकोटीको मृत्युपछि उठेको आन्दोलनमा तत्कालिन आन्दोलनकारी र राज्यपक्षबीच सहमति भयो । आन्दोलन तत्काल सेलायो । राज्यले घाइतेको उपचार गर्ने, उचित राहत प्रदान गर्ने, घटनाको निष्पक्ष छानविन गर्ने, घटनामा संलग्न दोसीलाई कारवाही गर्ने लगायतका सहमति गरियो । तर, आन्दोलनकारीले सबैभन्दा धेरै आरोप लगाएका इलाका प्रहरी कार्यालयका तत्कालिन डिएसपी राजकुमार सिलवाललाई निलम्बन गरियो ।

छानविनका क्रममा पोखरेल परिवारले बालकको हत्या गरेको प्रमाणित भएन । बालकको पोष्टमार्टम रिपोर्टमा पनि हत्या भएको यकिन भएन । आरोप लागेर पक्राउ परेका पोखरेल परिवारका तीन सदस्य पनि सादा तारेखमा छुटिसकेका छन् । यद्यपी मुद्दाको किनारा लाग्न भने बाँकी रहेको बताइएको छ ।

सहमति अनुसार नेपालीले क्षतिपुर्ती पाउन नसकेको गुनासो गरेका छन् । इलामको माइ नगरपालिकाले ४० हजार दियो, चन्दा समेत गरेर ७०, ८० हजार रुपैंयाँ एकजना आफन्तले खाइदिएको गुनासो उनले गरे । ‘जिवनभरका लागि अपाङग भए, नेपालीले भने–‘अब के गरेर खानु हो ।’ उनले त्यो दिन साइटमा धेरै काम भएको भए आफु घाइते नहुने उनी सोच्न थालेका छन् । उनले जिविकोपार्जका लागि पहल गरिदिन अनुरोध समेत गरेका छन् ।