१४ वर्षीया किशोरी रिता कार्की , परिवार पाल्न सफारी चलाउदै सम्मान सोरुप शेयर गर्नु होस
साबिक डाँगीहाट गाविस–५ हाल बेलबारी नगरपालिका–११ मा पर्ने लक्ष्मीमार्ग चोकमा पुग्दा दर्जनभन्दा बढी अटो रिक्सा (सफारी) यात्रु कुरेर लाइनमा बसिरहेका हुन्छन् ।
त्यसै भीडमा भेटिन्छन्, १४ वर्षीया किशोरी रिता कार्की ।
सफारीमा चढेर यात्रु कुरिरहेकी उनलाई देख्नासाथ जो कोहीलाई ‘सफारी चालक’ भनेर पत्याउन मुस्किल पर्छ ।
कारण– घरमा आमाले पकाएर दिएको खाना खाएर स्कुल जाने बेलाकी उनको यो सफारी चलाएर ज्याला–मजदुरी गर्ने उमेर होइन ।
बेलबारी–११, वीरेटोलकी दुर्गाबहादुर कार्कीकी छोरी रिताले १४ वर्षकै केटाकेटी उमेरमा रहरले सफारी कुदाउन थालेकी भने हैनन् ।
परिबन्धले बाँधेर ल्याएपछि उनी विगत ४ महिनादेखि ‘सफारीवाली’ भएकी छन् ।
आफ्नो गाउँ–ठाउँमा रिता ‘कान्छी सफारीवाली’ नामले हिट छिन् ।
रिता बिहानको समयमा स्कुल पढ्न जान्छिन् भने बाँकी समय सफारी चलाएर घरपरिवारको गर्जो टार्छिन् ।
उनी स्थानीय लक्ष्मी माविमा कक्षा ९ मा पढ्छिन् ।
बिहान स्कुल गएर आएपछि उनको मजदुरी सुरु हुन्छ ।
‘स्कुलबाट आएपछि खाना खाएर १२ बजेतिर काममा निस्किन्छु,’ उनले भनिन्, ‘साँझ ६÷७ बजेसम्म सफारी चलाउँछु ।’
स्कुल बिदा भएका दिन रिता बिहानैबाट सफारी लिएर निस्किन्छन् ।
स्कुल गएका दिन कमाइ कम हुन्छ भने स्कुल नलागेका दिन बिहानैबाट सफारी चलाउने हुँदा कमाइ पनि राम्रै हुन्छ ।
‘स्कुल गएर काममा जाँदा ६–७ सय सम्म कमाइ हुन्छ ।
स्कुल बिदा भएका दिन बिहानैदेखि चलाउने भएकाले हजारदेखि १२ सयसम्म पनि हुन्छ,’ रिताले सुनाइन् ।
रिताअघि सफारी उनका बुबा दुर्गाबहादुरले चलाउँथे ।
तर, बुबाले कमाएको पैसा कमै मात्र घर ल्याउँथे ।
मदिरा पिउने आदत परेका दुर्गाबहादुरले सफारी चलाएर कमाएको पैसा जोहो गर्न त परै जाओस्, किस्ता तिर्न पनि पुग्दैनथ्यो ।
बुबाले पैसा जोगाउन छाडेपछि पछि सफारी जेठी छोरीले चलाउन थालिन् ।
‘तर, अस्ति भर्खर दिदीको पनि बिहे भएपछि अहिले म आफैं सफारी कुदाउँछु,’ रिताले भनिन् ।
बुबाले सफारी चलाउँदासम्म आर्थिक रूपमा निकै कठिन अवस्थाबाट गुज्रेको रिताको परिवार पछि दिदीले चलाउन थालिकन राम्रो हुन थालेको रिताले बताइन् ।
दिदीले सफारी चलाएर किस्ता तिर्न, घर खर्च चलाउनदेखि संघ–संस्थामा दैनिक बचत गर्नसम्म पुर्याउँथिन् ।
रिताको घरमा अहिले कमाउने मुख्य मान्छे उनी मात्रै हुन् ।
बुबा घर बनाउने काम गर्छन् ।
तर, उनी प्रायः घरबाहिरै बस्ने भएकाले घरमा भरथेग नरहेको रिता बताउँछिन् । आमा जुना निगुरो (तरकारी) को व्यापार गर्छिन् ।
त्यसले घरखर्चमा सामान्य सहयोग हुन्छ । ‘तर, मैले सफारी नचलाउने हो भने त घर–व्यवहार चलाउनै गाह्रो हुन्छ,’ रिताले सुनाइन् ।
रिताको परिवारमा आमा–बुबासहित अहिले भाइ र बहिनी छन् ।
दुई दिदी जेठी र माइलीको बिहे भइसकेको छ ।
भाइ र बहिनी दुवै स्कुल पढ्छन् । बहिनी नितु कक्षा ७ मा पढ्छिन् भने भाइ मदन कक्षा २ मा पढ्छन् ।
यतिबेला दैनिक खर्च, दुःख–बिरामदेखि लिएर अन्य भैपरी खर्च धान्नेसम्मको जोहो गर्ने दायित्व अहिले रितामाथि नै छ ।
यति कलिलै उमेरमा रिता अहिले घरमुलीको रूपमा जिम्मेवारी वहन गरिरहेकी छन् ।
१४ वर्षकै उमेरमा रिता सफारी चलाएर घरखर्च मात्रै टार्दिनन्, उनी राम्रो पैसा पनि कमाउँछिन् ।
तर, स्कुल गएर सफारी चलाएको दिन र नगई चलाएको दिनको कमाइमा फरक हुन्छ ।
स्कुल बिदाका दिन उनी कम्तीमा दैनिक हजार रुपैयाँसम्म कमाउँछिन् भने स्कुल गएका दिन पनि ६–७ सय सम्म हुन्छ ।
‘पहिला त राम्रो कमाइ हुन्थ्यो ।
तर, अहिले सफारी धेरै छन्, पहिलाको जस्तो कामइ हुँदैन,’ उनले भनिन्, ‘हुँदा १२ सय सम्म हुन्छ, नहुँदा पनि ६/७ सय त हुन्छ ।’
सफारी चार्ज गर्दा लाग्ने दैनिक १ सय रुपैयाँ र खाजा खर्च कटाएर रिता आफ्नो उमेरभन्दा निकै राम्रो पैसा कमाउँछिन् ।
उनको मासिक कमाइ औसतमा २५ हजार रुपैयाँसम्म हुन्छ । रिता दैनिक कमाइबाट विभिन्न संस्था–सहकारीमा दैनिक बचत पनि गर्छिन् ।
‘२/३ वटा संस्थामा दैनिक बचत गर्ने गरेकी छु, घरखर्च राखेर सबै बचतमै जान्छ,’ उनले भनिन् ।
सुरुमा सफारी किन्दा रिताका बुबाले किस्तामा निकालेका थिए ।
तर, बुबाको कमाइले मासिक किस्ता तिर्न नपुगेपछि पछि १० धुर जग्गा बेचेर एकैपटक सफारीको ऋण तिर्नुपर्यो ।
त्यसपछि मासिक किस्ता तिर्नुपर्ने झन्झट सकियो ।
तर, भएको जग्गै गयो ।
‘सफारी निकालेको वर्षदिनसम्म पनि तिर्नुपर्ने किस्ता तिर्न नसकेपछि एक वर्षपछि जग्गा बेचेर सफारीको ऋण तिर्यौं,’ रिताले भनिन् ।
अहिले रिताको काँधमा सफारीको किस्ता तिर्नुपर्ने बाध्यता छैन ।
तर, जगा बेचेर किनेको सफारीबाट फेरि जग्गै जोड्न पाए हुन्थ्यो भन्ने रितालाई लागेको छ ।
‘यो सफारीका लागि जग्गा बेचियो, यसकै कमाइले फेरि जग्गा जोड्न पाए हुन्थ्यो भन्ने लागेको छ,’ उनले भनिन्
