सफल अर्थमन्त्री सुरेन्द्रका समृद्धि संकल्प : देशलाई सन्देश दिने गरी चितवन बदल्ने



 

 

इमानदार र कुशल कर्मचारी मानिने पूर्व अर्थ सचिव रामेश्वर खनाल जो डा. बाबुराम भट्टराई प्रधानमन्त्री भएका बेला आर्थिक सल्लाहकार थिए । तत्कालीन अर्थमन्त्री रहेका सुरेन्द्र पाण्डेका बारेमा भन्छन्, ‘आर्थिक सूचना तथा परिसूचकहरू तत्काल बुझ्न र सटिक विश्लेषण गर्न उहाँ अरूभन्दा कम हुनु हुन्नथ्यो । चुनौती र सम्भावनाबारे उपयुक्त दृष्टिकोण तथा सोंच निर्माण गर्न सक्ने र विकासका आयामहरू राम्रोसँग बुझेको अर्थमन्त्री हुनुहुन्थ्यो ।’

पाण्डे अर्थमन्त्री भएका बेला अर्थ सचिव रहेका खनालले ‘अर्थशास्त्र नपढेका अर्थमन्त्री’ शीर्षकको एउटा लेखमा उतिबेलाका संस्मरणसहित नेपालका अर्थमन्त्रीहरुको बिश्लेषण गरेका छन् । अर्थशास्त्र नपढेका अर्थमन्त्रीले अर्थ मन्त्रालय चलाउन नसक्ने भन्दै शुरुमा मिडियाले समेत प्रश्न गरे । खनाल लेख्छन्, ‘अर्थमन्त्रीका रुपमा सुरेन्द्र पाण्डेको प्रारम्भ र अन्त्यमा गरिएका सार्वजनिक मूल्यांकन आकास–जमिन फरक छन् । शुरूमा उहाँको योग्यता र क्षमतामा थुप्रै प्रश्न उठे । खासगरी आर्थिक पत्रकार जगतले उहाँमाथि भरोसा गर्न सकेन । अन्त्यमा, उहाँको तारिफमा लेखहरू प्रकाशित भए ।’

पाण्डेले अर्थमन्त्रीका रुपमा यस्तो काम गरे, की शुरुमा उनको योग्यता र क्षमतामाथि प्रश्न र शंका गर्नेहरुले तारिफमा धेरै लेखहरु लेखे । खनालका अनुसार पाण्डेका बारेमा उनको पार्टी नेकपा (एमाले) का बारेमा शुरुमा उस्तै प्रकारको चासो र प्रश्न थियो । पाण्डे अर्थमन्त्री भएको दुई सातापछि एमालेका एक शीर्ष नेताले खनाललाई घरमा भेट्न बोलाएछन् । ती नेताको घरमा खनाल पुग्दा भेटघाटका लागि आँगन र भेटघाट–कक्षमा बिहानै पुगेका एक दर्जनभन्दा बढी मानिस यताउति गरिरहेका थिए । खनाल सम्झिन्छन्, ‘पालैपालो भेट्ने हो भने त मेरो पालो मध्याह्नसम्म पनि आउन्न कि भनेर सोंच्दै थिएँ, निजी सचिव हात समात्न आइपुगे ।’

भेटघाटको शुरुवात नै ती शीर्ष नेताले अर्थमन्त्रीले कस्तो काम गर्दैछन् भन्ने प्रश्न साथ गरे । खनाल लेख्छन्, ‘त्यो बेलासम्म (र, अहिले पनि) सुरेन्द्र पाण्डेका बारेमा तारिफ गर्नुपर्ने विषय र तर्कबाहेक नकारात्मक भन्नुपर्ने मसँग केही थिएन । मैले त्यही भनें । उहाँ सन्तुष्ट हुनुभएन । पार्टीभित्रको किचलोको कथाहरू सुनाउनु भयो । अर्को होनहार थियो, उसलाई पाखा लगाइयो भन्नुभयो । विकासका उहाँका सोंच बताउनु भयो । एक घण्टा बित्यो ।’

नेताहरुले पनि यसरी आशंका गरेका थिए । तर पाण्डेले जसरी अर्थ मन्त्रालय चलाए । पछि सबैले उनको प्रशंसा गरे । खनाल लेख्छन्, ‘कार्यकालको शुरुवाती अवस्थामा सुरेन्द्र पाण्डेका बारेमा जुन किसिमको चर्चा बाहिर हुन्थ्यो, त्योभन्दा चर्को चर्चा शायद उहाँको पार्टीभित्र हुन्थ्यो । तर, त्यसविपरीत आर्थिक सूचना तथा परिसूचकहरू तत्काल बुझ्न र सटिक विश्लेषण गर्न उहाँ अरूभन्दा कम हुनु हुन्नथ्यो । अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष, विश्व बैंक, विदेशी अर्थमन्त्रीहरूसँग नेपालसँग सम्बन्धित आर्थिक विषयहरू र आर्थिक परिसूचकहरूको विश्लेषण तथा छलफल गर्दा पछाडि बसेर सचिवले वा अरू कसैले उहाँलाई सहयोग गर्नु परेन ।’

 

सफल अर्थमन्त्री : एक अध्येता

नेकपा (एमाले) का उपाध्यक्ष रहेका पाण्डेले अर्थ मन्त्रालय २०६६ जेठदेखि २०६७ माघसम्म मात्रै चलाए । तर यो छोटो अवधिमा उनले कहिल्यै नमेटिने छाप छोडेर गएको पूर्व अर्थ सचिवहरुको भनाई छ । र, आज पनि उनलाई भनिन्छ, ‘सफल अर्थमन्त्री ।’ उनी कस्ता अर्थमन्त्री थिए ? पूर्व अर्थ सचिव खनालले माथि गरेको टिप्पणी नै पर्याप्त छ ।

उनले छोटो अवधिमा अर्थमन्त्रीको रुपमा जसरी काम गरे । त्यही कारण अर्थतन्त्रको क्षेत्रमा काम गर्नेहरुले घरीघरी भन्छन्, ‘सुरेन्द्र पाण्डे एक पटक अर्थमन्त्री भए हुन्थ्यो ।’ आर्थिक विषय, आर्थिक परिसूचकहरूको गहिरो विश्लेषण गर्न सक्ने र अर्थतन्त्रका चुनौती, सम्भावनाबारे उपयुक्त दृष्टिकोण भएको नेता रुपमा उनलाई सबैले सम्मान गर्छन् । त्यस कारण उनी अर्थतन्त्र क्षेत्रको एउटा अध्येता पनि हुन् ।

पछिल्लो समयमा डाटा पुँजीवादको बिषयमा गहिरो बिश्लेषण गर्दै आएका छन्, उनले । एक्काइसौं शताब्दीको पुँजीवादको मुख्य रुप डाटाको संकलन, निजी डाटाको खरिद–बिक्री बन्न पुगेको उनको निचोड छ । दुनियाँको विश्व मञ्चमा बदलिएको आर्थिक आयम र बदलाबहरुसँगै नेपाली अर्थतन्त्रलाई कसरी लैजान सकिन्छ ? त्यो बिषयमा गहिरो ज्ञान भएको कम नेतामध्ये एक हुन्, उनी ।

यो २१ औं शताब्दीको पुँजीवादको मुख्य रूप डाटाको संकलन, खरिद–बिक्री (विशेष रूपले निजी डाटाको खरिद–बिक्री) बन्न पुगेको उनको निचोड छ । भन्छन्, ‘विश्व अर्थतन्त्र मूल रूपले वस्तु आधारितबाट ज्ञान आधारितमा फेरिएको छ । पहिला धनको मुख्य स्रोत भौतिक सम्पत्ति, सुनखानी, जमिन, तेलका कुवा आदिलाई मानिन्थ्यो । जमिन, सुनका खानी र तेलका कुवा लडाइँबाट जित्ने र कैयौं देशमा उपनिवेश खडा गरिन्थ्यो । तर अहिले ज्ञानद्वारा विजय प्राप्त गर्ने होडमा देशहरू रहेका छन् ।’

विकास सन्दर्भमा पाण्डेको स्पष्ट दृष्टिकोण र योजना छ । भन्छन्, ‘हामी नेपालीका विभिन्न प्रवृत्तिगत समस्या छन् । ठूलो समस्या हो, काम नगर्ने । कामै नगर्ने प्रवृत्तिका कारण हामी पछाडि परेका हौं । नेपालीहरू काम गर्न होइन, गफ, जुलुस र आन्दोलन गर्नमा धनी छन् । अब यसरी हुन्न ।’

 

चितवनले देला देशको अर्थतन्त्र हाँक्ने अवसर ?

उनै पाण्डे चितवन मात्रै होइन देशको विकास र समृद्धिको नयाँ सपना बनाएर चुनावी मैदानमा छन् । चितवन निर्वाचन क्षेत्र नं. १ बाट यसअघि दुई पटक निर्वाचित पाण्डेले यसपालिको एजेण्डा समृद्धि बनाएका छन् । त्यसो त पाण्डेले यसअघि चितवनको विकासमा पनि उलेख्य काम गरेका छन् । चितवनको भण्डारा–मलेखु चेपाङ्ग मार्ग, राप्ती क्षेत्रको कटान रोक्न तटबन्ध, सडक मर्मत र कालोपत्रेमा गराए । पूर्वी चितवनमा सडक कालोपत्रे गराए । ३५ पक्की पुल निर्माण गराए ।

पूर्वी चितवनमा खानेपानीको समस्या सम्बोधन गराए । उत्तरी भेगमा बोरिङ्गबाट सिचाई, भण्डरामा राप्ती अस्पताल १८ करोडमा १५ बेड, खैरेनीमा १५ बेडको अस्पताल, रत्न नगरमा ५० बेडको अस्पतालमा विशेषज्ञ सेवा, विभिन्न जातिका सांस्कृतिक भवन निर्माणलगायतका आयोजना सम्पन्न गराए । उनी अर्थमन्त्री भएकै बेला मध्यपहाडमा १० वटा शहर निर्माणको अवधारणा आयो । मध्यपहाडी लोकमार्ग र काठमाडौं–निजगढ फास्ट ट्रयाक निर्माण शुरु भयो । पाँच जिल्लामा स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमको पाइलट प्रोजेक्ट शुरु गराए ।

surendra Pandey 1

 

चितवनको समृद्धिका लागि मार्गचित्र बनाएर उनी मैदानमा छन् । भन्छन्, ‘खासमा समृद्धिको बर्षहरु अब शुरु हुनेछन् । म चितवनलाई देशकै उत्कृष्ट जिल्लाको रुपमा विकास गरेर उदाहरण प्रस्तुत गर्न चाहन्छु ।’ पाण्डेसँग गठबन्धनबाट नेपाली कांग्रेसका डा. विश्व पौडेल उम्मेदवार बनेर पुगेका छन् । अर्थशास्त्री पौडेल र सफल अर्थमन्त्रीको यो भिडन्तलाई सबैले रोचक गरी हेरेका छन् ।

त्यसो त पाण्डेकै नेतृत्वमा चितवनलाई धेरै बजेट आउने जिल्लाको सूचीमा छ । भन्छन्, ‘पहिले राष्ट्रिय बजेट आउनेमा चितवन जिल्ला ३० नम्बर भन्दा तल थियो । पूर्वी चितवनका थुप्रै आयोजनामा पैसा हालिसकेपछि बजेट आउने जिल्लामा शीर्ष १० भित्र प-यो चितवन । अर्थमन्त्री भएपछि सबै पैसा चितवनमा लग्यो भन्ने आरोप पनि लाग्यो । त्यो पहुँच भएकै कारणले यहाँ पैसा आउन थाल्यो, नभए आउँदै आउँदैन थियो ।’

यसअघि योजना आयोगमा रहेका डा. पौडेले धेरै ठाउँमा आफूले बजेट हालिदिएको भन्दै प्रचार गरिहेका छन् । यसबाट दिक्क रहेछन्, पाण्डे । भन्छन्, ‘उहाँ (विश्व पौडेल) ले पूर्व पश्चिम राजमार्ग टिकौलीदेखि पथलैयासम्मको बाटो आफूले गरिरहेको भन्नु भएछ । मैले तुरुन्तै सडक विभागको डीजीलाई हिजोअस्ती मात्रै फोन गरेर सोधें । सन् २०२० मै वसन्त नेम्वाङ भौतिक पूर्वाधार विकासमन्त्री भएका बखत डीपीआर भएर एसियाली विकास बैंकबाट बनाई दिने सम्झौता भएको थाहा भयो । त्यसले अहिले डीपीआर गरिरहेको छ । अब अर्को वर्ष मात्रै लोन एग्रिमेन्ट हुन्छ । अहिले केही पनि भएको छैन । उहाँले मैले गरें भनिदिनु भएको छ । नकचरालाई के उपचार हुन्छ !’

आफूहरुले हालेको योजना योजना आयोगबाट डा. पौडेलले हालेको भनेर गठबन्धनले प्रचार गरिरहेको उनले बताए । भने, ‘अहिले योजना आयोगले पैसा नै हाल्दैन । त्यति पनि थाहा नपाएको मान्छे गफ चुटेर हिँडेको छ । अहिले त एलएमबीएस (लाइन मिनिस्ट्री बजेटरी सिस्टम) भन्छन्, ‘मन्त्रालय र अर्थ मन्त्रालयको बीचमा ‘कोर्डिनेसन’ हुन्छ । त्यसले बजेट किताब छाप्छ । सम्बन्धित मन्त्रालयले नै किताब छाप्छ, योजना आयोग जाँदै जाँदैन ।’

surendra pandey

 

पार्टी संगठनमा सुरेन्द्र

२०१५ भदौमा धादिङमा जन्मिएका पाण्डे चितवनको राप्ती नगरपालिका–५ भण्डाराका स्थायी बासिन्दा हुन् । २०३१ सालदेखि राजनीतिमा सक्रिय पाण्डेले पञ्चायतकालमा भूमिगत भएर विद्यार्थी राजनीति गरे । मजदुर संगठनमा पनि आबद्ध भए ।

राजनीतिक आन्दोलनका क्रममा पाण्डे १० वर्ष भूमिगत भए, पटक–पटक बन्दी बनाइए । २०४६ सालमा उनी नेकपा (माले) को कोशी अञ्चल कमिटी इञ्चार्ज थिए । २०४९ देखि २०७५ सम्म उनी नेकपा (एमाले) को केन्द्रीय कमिटीमा रहे । २०५४ देखि २०६० सम्म राष्ट्रिय सभा सदस्य र पार्टीको सचेतक भूमिकामा थिए ।

२०६४ देखि २०६८ सम्म संविधानसभा सदस्य र दलको उपनेता भई काम गरे । नेकपा (एमाले) को नवौं राष्ट्रिय महाधिवेशनमा ईश्वर पोखरेलसँग झिनो मतले महासचिवमा पराजित भए । २०७८ मंसिरमा चितवनमै भएको एमालेको १०औं राष्ट्रिय महाधिवेशनबाट उपाध्यक्षमा निर्वाचित भए ।

पार्टी संगठनको हिसाबले नेकपा (एमाले) को नेतृत्वको सम्भावित दाबेदार पनि हुन् । पार्टीको उपल्लो पदमा पुगेको र भोलि नेतृत्वको दाबेदारी गर्न सक्ने नेता भएका कारण पनि पाण्डेलाई जिताउनु पर्ने तर्क राख्छन् पत्रकार सालिकराम नेपाल । भन्छन्, ‘डा.विश्व पौडेल त अर्थशास्त्री हुन्, तर सुरेन्द्र पाण्डे त सफल अर्थमन्त्री हो । पार्टीको उपाध्यक्ष हुनुहुन्छ । भोलिको चितवनको समृद्धिका निम्ति पनि डा. पौडेल र पाण्डेको तुलना नै हुन सक्दैंन ।’ नयाँपेजबाट

प्रतिक्रिया दिनुहोस
थापाथलीमाको सुकुम्वासी बस्ती हटाउन पछि नहट्ने महानगर

  काठमाडौं महानगरका मेयर बालेन्द्र साह (बालेन) थापाथलीको सुकुम्वासी बस्तीलाई कुनै पनि हालतमा

आवासविहीन सुकुमबासीको राजनीति नगरौँ – बाबुराम भट्टराई

  ‘आवासविहीन सुकुमबासीको संवेदनशील प्रश्नमाथि कसैले छुद्र राजनीति नगरौँ ।  पूर्वप्रधानमन्त्री डा.बाबुराम भट्टराईले

समानुपातिकमा नेकपा एमाले अगाडि

  मंसिर ४ मा सम्पन्न आम निर्वाचनको समानुपातिकतर्फ नेकपा एमालेले निरन्तर अग्रता कायम

कांग्रेसको सरकार बने मुख्यमन्त्री म हुन्छु : इन्द्र बानियाँ

  नेपाली कांग्रेसका नवनिर्वाचित प्रदेशसभा सदस्य इन्द्रबहादुर बानियाँले वागमती प्रदेशमा नेपाली कांग्रेसको सरकार